मेरिका र इरानबीच करिब छ महिनादेखि जारी युद्ध तत्काल अन्त्य हुने संकेत देखिएको छैन। नयाँ अमेरिकी आर्थिक प्रतिबन्ध घोषणा हुनुअघि दुवै देशका नेताहरूले एकअर्काविरुद्ध कडा अभिव्यक्ति दिइरहेका छन्।
अमेरिकाले इरानविरुद्ध अहिलेसम्मकै कडा आर्थिक प्रतिबन्ध घोषणा गर्ने तयारी गरिरहेका बेला इरानको प्रमुख व्यापारिक साझेदार चीनसमेत अमेरिकी प्रतिबन्धको दायरामा पर्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले सोमबार इरानविरुद्ध नयाँ तथा कडा प्रतिबन्ध घोषणा गर्ने तयारी गरेका छन्। वासिङ्टनले इरानसँग व्यापार गर्ने उसका साझेदारमाथि समेत दबाब बढाउने संकेत गरेको छ।
सन् २०२५ को तथ्यांकअनुसार इरानबाट निर्यात हुने तेलको ८० प्रतिशतभन्दा बढी चीनले खरिद गर्दै आएको छ। यसकारण नयाँ अमेरिकी प्रतिबन्धले तेहरानसँगै बेइजिङमाथि पनि आर्थिक दबाब बढाउन सक्ने देखिएको छ। चीनले भने समस्या समाधानका लागि कूटनीतिको बाटो अपनाउनुपर्ने भन्दै अमेरिकी दबाबको आलोचना गर्दै आएको छ।
इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले अमेरिकाले घोषणा गर्न लागेको नयाँ प्रतिबन्धलाई स्वतन्त्र राष्ट्रहरूमाथि आफ्नो अधिकार क्षेत्र विस्तार गर्ने प्रयासको संज्ञा दिएका छन्। उनले यस्तो ‘दोस्रो तहको प्रतिबन्ध’ अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत रहेको दाबी गरेका छन्।
होर्मुजमा तेल ढुवानी प्रभावित
अमेरिका–इरान तनावको ठूलो असर रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुजमा देखिएको छ। इरानले अनुमति नलिई होर्मुज पार गर्न खोज्ने तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएपछि समुद्री यातायात प्रभावित बनेको छ।
युद्धअघि उक्त जलमार्गबाट दैनिक २ करोडभन्दा बढी ब्यारेल तेल ढुवानी हुने गरेको थियो। अमेरिकी ऊर्जा सचिव क्रिस राइटका अनुसार पछिल्लो सात दिनमा अमेरिकी सेनाको सहयोगमा दैनिक औसत करिब ८० लाख ब्यारेल तेल होर्मुज हुँदै ढुवानी गरिएको छ।
इरानको सैन्य क्षमता कमजोर, प्रतिरोध भने कायम
अमेरिकी आक्रमणबाट इरानको अर्थतन्त्र तथा नौसेना र वायुसेनामा गम्भीर क्षति पुगेको बताइएको छ। तर इरानसँग अझै पनि पर्याप्त क्षेप्यास्त्र र ड्रोन क्षमता रहेको छ।
इरानी सशस्त्र बलका प्रमुख मेजर जनरल अली अब्दोल्लाहीले कुनै पनि नयाँ खतराको कडा र विनाशकारी जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन्। अर्कोतर्फ राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले भने युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक समाधान आवश्यक रहेको बताएका छन्।
युद्धको आर्थिक मूल्यबारे बढ्दो चिन्ता
लामो समयदेखि जारी युद्धले इरानको अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पारेको छ। इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाकेर कालीबाफले समेत देशको आर्थिक अवस्था चिन्ताजनक रहेको बताएका छन्।
युद्धमा हजारौँ मानिसको मृत्यु भइसकेको छ भने दुवै पक्षले सैन्य तथा मानवीय क्षति व्यहोरेका छन्।
यसरी सैन्य मोर्चामा प्रत्यक्ष भिडन्त केही कम देखिए पनि अमेरिका र इरानबीचको राजनीतिक तथा आर्थिक टकराव झन् तीव्र बन्दै गएको छ। सोमबार घोषणा हुने भनिएको नयाँ अमेरिकी प्रतिबन्ध, त्यसमा चीनको सम्भावित प्रतिक्रिया तथा स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तेल ढुवानीको अवस्था आगामी दिनमा युद्धको दिशा निर्धारण गर्ने महत्त्वपूर्ण विषय बन्न सक्ने देखिन्छ।
