अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले एकअर्काको राजनीतिक जितलाई आफ्नो भविष्यसँग जोडेर हेरेका थिए । दुवैले एकअर्काको देशमा भएको निर्वाचनमा खुलेर समर्थन जनाएका थिए । तर चुनावी परिणाम उनीहरूको अपेक्षाविपरीत आएपछि दुवै नेता राजनीतिक दबाबमा परेका छन् ।
इजरायलमा नेतन्याहू नेतृत्वको दक्षिणपन्थी गठबन्धनले सरकार गठनका लागि आवश्यक बहुमत प्राप्त गर्न सकेन भने अमेरिकामा डेमोक्रेटिक पार्टीले प्रतिनिधिसभा र सिनेट दुवैमा बहुमत हासिल गरेको छ । यसले ट्रम्पको घरेलु राजनीतिक शक्ति कमजोर बनाएको छ भने नेतन्याहूको राजनीतिक भविष्यसमेत अनिश्चित बनाएको छ ।
दुई नेताले एकअर्कालाई चुनावमा समर्थन गरेर राजनीतिक सम्बन्ध बलियो बनाउन खोजेका थिए । तर परिणाम उल्टो आएपछि यसको असर उनीहरूको व्यक्तिगत सम्बन्धमा मात्रै सीमित रहने देखिँदैन । अमेरिकाले इजरायललाई दिँदै आएको सैन्य सहयोग, मध्यपूर्वमा अमेरिकी भूमिका र इरानसँग जारी युद्धको भविष्यसमेत प्रभावित हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।
इरान युद्ध ट्रम्पका लागि चुनावी बोझ
अमेरिकी निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीलाई धक्का लाग्नुको एउटा प्रमुख कारण इरान युद्ध र इजरायललाई दिइँदै आएको समर्थन पनि रहेको विश्लेषण गरिएको छ ।
ट्रम्प र नेतन्याहूको सहकार्यमा सुरु भएको इरानविरुद्धको सैन्य अभियानले अमेरिकी अर्थतन्त्र र आम नागरिकको जीवनमा समेत असर पारेको थियो । युद्धका कारण विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध सिर्जना हुनुका साथै पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढेको थियो । यसको प्रत्यक्ष आर्थिक भार अमेरिकी उपभोक्ताले बेहोर्नुपरेको थियो ।
विदेश नीतिको विषयका रूपमा सुरु भएको इरान युद्ध क्रमशः अमेरिकी मतदाताको दैनिक जीवनसँग जोडिएको राजनीतिक मुद्दा बनेको थियो । युद्धको आर्थिक प्रभाव र इजरायललाई दिइँदै आएको समर्थनप्रति असन्तुष्टि बढ्दा ट्रम्पको राजनीतिक आधार कमजोर भएको विश्लेषण गरिएको छ ।
इजरायललाई अमेरिकी सैन्य सहयोगमा प्रश्न उठ्ने
अमेरिकी निर्वाचन परिणामको महत्वपूर्ण प्रभाव इजरायललाई दिइँदै आएको सैन्य सहयोगमा पर्न सक्ने देखिएको छ ।
दशकौँदेखि इजरायललाई अमेरिकी रिपब्लिकन र डेमोक्रेटिक दुवै दलको समर्थन रहँदै आएको छ । तर गजामाथिको सैन्य कारबाही र इरानसँगको युद्धपछि डेमोक्रेटिक पार्टीभित्र इजरायलप्रतिको समर्थन कमजोर हुँदै गएको छ ।
रोयटर्सका अनुसार नवनिर्वाचित डेमोक्रेटिक सांसदहरूमध्ये धेरैले इजरायललाई दिइने सैन्य सहायता रोक्नुपर्ने तथा इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन् ।
अब दुवै सदनमा बहुमत प्राप्त गरेपछि डेमोक्रेटिक सांसदहरूले इजरायलको सैन्य गतिविधि, गजा र पश्चिम किनारमा भएका घटनाबारे संसदीय छानबिन तथा सुनुवाइ अघि बढाउन सक्छन् । साथै अमेरिकी हतियार बिक्री र सैन्य सहयोगका विषयमा पनि थप प्रश्न उठ्न सक्छ ।
यद्यपि यसले अमेरिकाले तत्कालै इजरायलसँगको सैन्य सम्बन्ध तोड्ने संकेत गर्दैन । ट्रम्पसँग अझै कार्यकारी अधिकार र कानुनमा भिटो प्रयोग गर्ने शक्ति छ । तर संसद्मा डेमोक्रेटिक पार्टीको बहुमतले इजरायललाई दिइने सहयोगमा राजनीतिक दबाब बढाउने निश्चित देखिन्छ ।
इरानसँग सम्झौता गर्लान् ट्रम्प ?
अमेरिकी निर्वाचन परिणामले इरान युद्धको भविष्यलाई पनि प्रभावित गर्न सक्छ ।
कंग्रेसका दुवै सदनमा नियन्त्रण गुमाएपछि ट्रम्पलाई युद्ध जारी राख्न घरेलु राजनीतिक समर्थन जुटाउन कठिन हुन सक्छ । युद्धका कारण बढेको इन्धनको मूल्य र आर्थिक दबाबले अमेरिकी मतदातामा असन्तुष्टि बढाएको अवस्थामा ट्रम्पमाथि युद्ध अन्त्य गर्न दबाब बढ्ने विश्लेषण गरिएको छ ।
रोयटर्सले खाडी क्षेत्रका सरकारहरूको सोचबारे जानकार स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै निर्वाचनपछि ट्रम्पमाथि इरानसँग सम्झौता खोज्न दबाब बढ्न सक्ने जनाएको छ । यसले तत्काल अर्को ठूलो सैन्य आक्रमणको सम्भावनासमेत कम गर्न सक्छ ।
तर युद्ध तत्काल अन्त्य हुने निश्चित छैन । इरानले अमेरिकी निर्वाचन परिणामलाई ट्रम्पको राजनीतिक कमजोरीका रूपमा बुझेर वार्तामा आफ्नो अडान थप कडा बनाउन सक्छ । त्यसो भए युद्ध झन् चर्किने जोखिम पनि उत्तिकै रहनेछ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार इरानले अमेरिकाको सम्झौता गर्ने चाहनालाई अवसरका रूपमा लिए युद्ध अन्त्यको बाटो खुल्न सक्छ । तर अमेरिकी कमजोरी ठानेर अघि बढे मध्यपूर्वमा नयाँ सैन्य तनाव सिर्जना हुन सक्छ ।
नेतन्याहूको राजनीतिक भविष्यमा थप चुनौती
ट्रम्पको राजनीतिक शक्ति कमजोर हुनु नेतन्याहूका लागि अर्को ठूलो चुनौती बनेको छ ।
नेतन्याहूले लामो समयदेखि आफूलाई अमेरिकाको बलियो समर्थन प्राप्त नेता भन्दै आएका थिए । तर अमेरिकी राजनीतिमा ट्रम्पको प्रभाव कमजोर भएपछि इजरायलभित्रै उनको अमेरिकी सम्बन्धमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।
रोयटर्सका अनुसार इजरायली विपक्षी नेताहरूले अमेरिकामा ट्रम्पको पार्टीले दुवै सदन गुमाउनु नेतन्याहूको कूटनीतिक असफलताको संकेत भएको बताएका छन् । उनीहरूले अमेरिकी दलहरूबीच इजरायलप्रतिको साझा समर्थन कमजोर बनाएको आरोप लगाउँदै नेतन्याहूको नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाएका छन् ।
अमेरिकाले इजरायललाई वार्षिक करिब ३ अर्ब ८० करोड डलर सैन्य सहयोग दिँदै आएको छ । ट्रम्पले सन् २०२६ को अन्त्यपछि उक्त सहयोग बन्द गर्ने विषयमा नेतन्याहूसँग सहमति भएको बताएका छन् । तर अमेरिकाले सन् २०२८ सम्मका लागि सैन्य सहायता उपलब्ध गराउने सम्झौता गरिसकेकाले यसको कार्यान्वयनबारे स्पष्टता छैन ।
इजरायलका लागि आर्थिक सहयोगभन्दा पनि अमेरिकी अत्याधुनिक हतियारमा पहुँच महत्वपूर्ण मानिन्छ । त्यसैले अमेरिकी संसद्मा सैन्य सहायता र हतियार बिक्रीबारे हुने बहसले नेतन्याहू सरकारमाथि थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ ।
सन् २०२८ को अमेरिकी निर्वाचनसम्म असर पर्न सक्ने
अमेरिकामा इजरायलप्रतिको समर्थन अब विदेश नीतिको विषयमा मात्रै सीमित नरही घरेलु राजनीतिक बहसको विषयसमेत बन्दै गएको छ ।
विशेषगरी डेमोक्रेटिक पार्टीका युवा मतदाताले इजरायललाई दिइने सैन्य सहयोगमाथि प्रश्न उठाउन थालेका छन् । गजामा जारी सैन्य कारबाही र इरानसँगको युद्धले यो बहसलाई थप तीव्र बनाएको छ ।
यसको प्रभाव सन् २०२८ मा हुने अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचनसम्म पुग्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ । इजरायलसँगको सम्बन्ध आगामी अमेरिकी चुनावमा पनि महत्वपूर्ण राजनीतिक मुद्दा बन्न सक्ने देखिन्छ ।
समग्रमा ट्रम्प र नेतन्याहूको राजनीतिक सम्बन्ध तत्कालै टुट्ने सम्भावना नरहे पनि उनीहरूले पहिलेझैँ सहज रूपमा अमेरिकी राजनीतिक तथा सैन्य समर्थन प्राप्त गर्ने अवस्था कमजोर हुँदै गएको छ ।
एकअर्काको चुनावी जितमा आफ्नो राजनीतिक भविष्य खोजेका यी दुई नेताले अहिले आफ्नै देशभित्रको राजनीतिक संकट व्यवस्थापन गर्नुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेका छन् । यसको असर इजरायल-अमेरिका सम्बन्धदेखि मध्यपूर्वको सुरक्षा र इरान युद्धको भविष्यसम्म पर्न सक्ने देखिन्छ ।
